Ik had nog nooit gehoord van Kevin Rudd. Maar Henk weet heel veel. Dus vroeg ik aan Henk: ‘Weet jij wie Kevin Rudd is?’ Henk wist het ook niet. Nu ja, Australië ligt dan ook helemaal aan de andere kant van de wereld. Want Kevin Rudd was van 2008 tot 2013 Minister-President van Australië. En hij spreekt vloeiend Mandarijn. Hij werkte in de tachtiger jaren op de ambassade in Peking en was in de jaren negentig Senior China accountant bij KPMG Australië. Zijn Ted Talk vind ik één van de besten, die ik ooit heb beluisterd.
Onze toekomst in handen van China en Amerika
‘Hoe China en Amerika vorm geven aan hun toekomst beïnvloedt ons allemaal op een manier, waar we niet zo snel aan denken. Het beïnvloedt de lucht die we inademen, het water dat we drinken, de vis die we eten, de kwaliteit van onze oceanen, de talen die we in de toekomst gaan spreken, onze banen, de politieke systemen die we kiezen, en natuurlijk beinvloedt het ook de grote vragen over oorlog en vrede.’ Aldus Kevin Rudd.
Grootste omwenteling van de 21e eeuw
‘Als China uitgroeit tot de grootste economie ter wereld dan is dit voor het eerst in tweehonderd jaar geen engelssprekend land, geen westers land en geen liberaal-democratisch land meer. Hoe kunnen we deze mega-verandering begrijpen? Ik denk dat het de grootste omwenteling in de eerste helft van de 21e eeuw is. Kunnen China en de Verenigde Staten een gemeenschappelijke toekomst voor zichzelf en voor de wereld uitbouwen? Kunnen we een toekomst opbouwen die vredig en wederzijds welvarend is? Of ligt de grote uitdaging van oorlog of vrede voor ons?’
Een catastrofale oorlog ligt voor de hand
‘Thucydides schreef circa 400 v. Chr. in de ‘Geschiedenis van de Peloponnesische oorlogen’ over de opkomst van Athene. De angst die die opkomst in Sparta opwekte maakte een oorlog onvermijdelijk (thucydidesval).
Sun Tzu schreef ongeveer 500 v.Chr. in de ‘Kunst van het oorlogvoeren’: “Val aan waar hij onvoorbereid is, duik op waar hij je niet verwacht.”
Graham Allison, docent aan de Kennedy School in Boston, onderzoekt of de thucydidesval over de onvermijdelijkheid van oorlog tussen opkomende en gevestigde grootmachten van toepassing is op de toekomst van China en de VS. Hij onderzocht vijftien gevallen in de geschiedenis sinds 1500 om vast te stellen wat de precedenten zijn. Elf van de vijftien eindigden in een catastrofale oorlog.
Hoe vinden we de basis waarop deze twee landen en beschavingen mogelijk kunnen samenwerken?’
Hoe kijkt China naar het Westen?
‘Hoe denkt en voelt China zich ten opzichte van het westen? Het begon allemaal met de Opium oorlogen in 1838. Voor China voelde hun honderdjarige ervaring sindsdien met het westen als een vernedering. Hoe zouden wij het vinden als er bordjes zoals op de foto in ons eigen land werden opgehangen!?
Hoe voelde China zich bij de gebeurtenissen van 1919, bij de Vredesconferentie in Parijs, toen Duitse kolonieën teruggingen naar allerlei landen in de wereld? De Duitse kolonieën in China werden aan Japan gegeven. En toen Japan vervolgens in de jaren dertig China binnenviel, keek de wereld onverschillig de andere kant op. Daar komt nog bij dat de Chinezen tot op heden geloven dat de Verenigde Staten en het Westen de legitimiteit van hun politieke systeem niet accepteren. omdat het zo radicaal verschilt van het westerse systeem. Wij komen van liberale democratieën. Zij denken nog steeds dat de Verenigde Staten hun politieke systeem proberen te ondermijnen. Verder is China van mening dat het wordt ingesloten door bondgenoten en strategische partners van de VS.
Bovendien hebben de Chinezen tot in het diepst van hun wezen het gevoel dat Westerlingen allemaal te arrogant zijn. Het Westen is blind voor de problemen in hun eigen systeem, in hun politiek en hun economie, maar wijst snel met het vingertje naar wat er elders mis gaat.’
Hoe kijkt de Verenigde Staten naar China?
Op de vraag of de VS China insluit antwoorden de VS: ‘Nee, kijk naar de geschiedenis van de Sovjet-Unie. Dat was insluiting. Maar wij in de VS en het Westen hebben China tot de wereldeconomie en tot de Wereldhandelsorganisatie toegelaten. De VS en het Westen zeggen dat China geen moer geeft om intellectuele eigendomsrechten en cyberaanvallen uitvoert op Amerikaanse en wereldwijde bedrijven. Verder zeggen de Verenigde Staten dat het Chinese politieke systeem fout is omdat het zo fundamenteel afwijkt van de mensenrechten, democratie en de rechtsstaat, waar wij in de VS en het Westen van genieten. Tot slot vrezen de VS dat China, eens machtig genoeg, zijn invloedssfeer naar Zuidoost-Azie en Oost-Azie zal uitbreiden, de VS zal verdringen en uiteindelijk, als het voldoende sterk staat eenzijdig de regels van de mondiale orde naar zijn hand gaat zetten.
Hoe komen we tot een basis voor gemeenschappelijk denken?
‘De uitdaging is om, gegeven die diepgewortelde gevoelens, emoties en denkpatronen die de Chinezen ‘Sīweì’ (manieren van denken) noemen, te komen tot een basis voor gemeenschappelijk denken.
Dat kunnen we doen op basis van een raamwerk van constructief realisme voor een gemeenschappelijk doel. Wees realistisch over de dingen waar we het niet over eens zijn. Zorg ervoor dat het onmogelijk wordt dat één van deze verschillen uitmondt in een oorlog of een conflict voordat we de diplomatieke vaardigheden hebben gevonden om ze op te lossen. Wees constructief op het gebied van bilaterale, regionale en mondiale betrokkenheid met elkaar en maak daarmee een verschil voor de hele mensheid. Richt een regionale instelling op die in staat is tot samenwerking in Azië; een Aziatisch-pacifische gemeenschap, Werk wereldwijd verder tegen klimaatverandering, met de handen in elkaar in plaats van met gebalde vuisten.
Ik denk dat deze zaken haalbaar zijn. Maar de vraag is of ze op zichzelf haalbaar zijn? Ons hoofd vertelt ons wat we moeten doen. Maar hoe zit het met ons hart?’
Nieuw begin door hoofd én hart
‘Ik heb er thuis een beetje ervaring mee, hoe je twee volkeren samen brengt, die niet zoveel gemeenschappelijks met elkaar hadden. Dat was toen ik mijn excuus aanbood aan de Australische inheemse mensen’.
Tussen 1910 en 1970 werden zo’n 100.000 aboriginal-kinderen op last van de staat bij hun ouders weggehaald, vanuit de gedachte dat de inheemse bevolking geen bestaansrecht meer had en de kinderen een dienst werd bewezen. In 1997 werd in een onderzoek naar deze gestolen generatie geconcludeerd dat veel kinderen langdurig geestelijk lijden hadden ondervonden van het verlies van hun familie en cultuur. In 2008, in de eerste week van zijn aanstelling als premier, maakte Kevin Rudd namens de regering excuus aan deze oorspronkelijke bewoners van Australië, de Aboriginals.
‘Een dag na de verontschuldiging stapte een groepje Aboriginals op weg naar huis een café binnen met alleen maar blanken, behoedzaam, niet wetend wat er ging gebeuren. Iedereen in het café stond op en applaudiseerde. Er was iets gebeurd in de harten van de mensen in Australië. Er was een nieuw begin, omdat we de verontschuldiging niet alleen met ons hoofd, maar ook met ons hart hadden gedaan.’
Een droom voor de hele mensheid
‘Wat kunnen we hierover concluderen over de toekomst van China en Amerika? Het hoofd zegt dat er een weg vooruit is, dat er een beleidskader is, een gemeenschappelijk verhaal en een mechanisme van geregelde topvergaderingen. Maar het hart moet ook een manier vinden om de mogelijkheden van de Amerika-China relatie opnieuw uit te vinden. Soms vraagt iets om vertrouwen zonder dat we precies weten waar ons dat zal brengen. In China praten ze nu over de Chinese droom. We zijn allemaal al bekend met ’the American Dream’.
Ik denk dat het wereldwijd tijd wordt om eens te gaan denken aan wat we misschien ‘een droom voor de hele mensheid’ zouden kunnen noemen. Want als we dat doen dan kunnen we misschien de manier veranderen waarop we over elkaar denken.
Met goede wil en genoeg verbeelding kunnen we dit ombuigen tot een toekomst van vrede en welvaart en niet opnieuw vervallen in de tragedie van de oorlog.’
Kijk naar Kevin Rudds TedTalk:
