05. Vanzelfsprekende stilte

Een kwartiertje lopen van ons hotel in Hiroshima is nu het Vredespark. Zeshonderd meter daarboven explodeerde de allereerste atoombom, op 6 augustus 1945, om kwart over acht in de ochtend.

Tweemaal is een kernbom ingezet in een oorlog. Door de USA. De eerste keer was op die 6e augustus 1945 in Hiroshima, de tweede en laatste keer was drie dagen later in Nagasaki. Zes dagen daarna capituleerde Japan en eindigde de Tweede Wereldoorlog.

Lekker wandelweertje vandaag, fijn om door de brede groene laan naar het Vredespark te lopen. Daar gingen we het Vredesmuseum binnen, het museum over de atoomaanval en de gevolgen ervan.

Drukgolf

De tentoonstelling startte met de droge feiten, indringend uitgebeeld. In een klap 74.000 mensen dood in deze stad, vooral door de kracht van de drukgolf, door hitte, branden, instortende gebouwen. Tot eind 1945 overleed nog eens zo’n aantal mensen als gevolg van de hoge dosis nucleaire straling die zij hadden opgedaan. Enzovoort.

Hypocentrum

De volgende museumzaal gaf details. De architectonische trots van de stad, het tentoonstellingsgebouw uit 1915, was opmerkelijk genoeg niet volledig weggevaagd, terwijl het toch maar 160 meter van het hypocentrum lag, 160 meter van de plek loodrecht onder de plaats waar de bom in de lucht ontplofte.

Wel waren trouwens alle mensen in het gebouw op slag dood. Een industrieterrein waar alle fabrieken met de grond gelijk waren gemaakt, maar waar nog wel een hoge schoorsteen ongeschonden overeind stond. Et cetera.

We zeiden al niet veel meer tegen elkaar, net zoals ook de vele andere museumbezoekers steeds zwijgzamer werden.

Driewieler

De volgende museumruimtes waren gewijd aan verhalen over slachtoffers. Het jongetje van drie dat van zijn driewieler werd afgeblazen en het leven liet.

Vrolijke klassenfoto’s waarvan niemand overleefde. Feitelijke teksten over het verloop van stralingsziekte, teksten die we hier niet gaan samenvatten, foto’s erbij van slachtoffers in verschillende stadia van stralingsziekte (zie desgewenst zelf Wikipedia).

Geleidelijk aan verstilden we volledig. Net als de andere museumbezoekers. Stilte die vanzelf kwam. Overweldigend waren de beelden, de foto’s en andere verbeeldingen over de technologische waanzin waarmee mensen elkaar de dood in kunnen jagen. Nooit meer, laten we dit nooit meer doen, is het gevoel dat zich onontkoombaar opdringt langs de route door het museum.

Clingendaal

Weer buiten werd ons duidelijk dat dit museum ons beiden zeer had aangegrepen. We besloten deze dag geen grote dingen meer te willen doen, maar al wandelend rust te zoeken in het mooie en welvarende Hiroshima. Daarbij stuitten we bij toeval, of nee, ‘het moest natuurlijk zo zijn’, op een prachtige botanische tuin, ongeveer honderdduizend keer zo fraai als de mooiste Japanse tuin in Nederland (in het Haagse Clingendaal). Een weldaad, deze tuin.

Obama

Hiroshima is nu vastberaden de stad van vrede. De stad is heropgebouwd, herboren, vernieuwd en vergroot. Hiroshima wil nu de hele wereld laten zien hoe belangrijk vrede is, om nooit meer onschuldige burgers slachtoffer van oorlog te laten worden. Vele wereldleiders bezochten Hiroshima. Voor Amerikaanse presidenten lag dat natuurlijk gevoelig. Obama was de eerste die, in 2016, Hiroshima bezocht. Excuses maakte hij vooralsnog niet; er is nog altijd stevig debat of de draconische bom nou wel of niet nodig was om Japan destijds op de knieën te krijgen. Van ’s werelds grootste kernmacht, Rusland, is er nog geen president in Hiroshima geweest. Poetin lijkt ook een wat ander type persoon dan Obama, zachtjes uitgedrukt.

Doos van Pandora

Nederland heeft trouwens ook wat te maken met atoombommen. De bom-uitvinder, de ‘geestelijk vader van de atoombom’, was de inmiddels zeer bekende Robert Oppenheimer. Hij gaf in 1928 colleges aan de universiteit van Leiden. Prima, wat ons betreft. Helemaal niet prima was de rol die Nederland speelde rond de Pakistaanse kernfysicus Abdul Khan. Khan werkte als atoomfysicus bij Urenco in Amsterdam en Almelo. Op een zeker moment ging hij op vakantie naar vaderland Pakistan, maar keerde nooit meer terug. Hij had zoveel kennis verzameld, dat Pakistan op basis daarvan een atoombom ontwikkelde. Later verpatste Khan deze kennis ook nog aan notabene Noord-Korea. Een Nederlandse collega van Khan had de Haagse autoriteiten allang gewaarschuwd dat Khan niet te vertrouwen was en leek te spioneren, maar hij werd afgewimpeld en kreeg een spreekverbod. Pas decennia later kreeg deze klokkenluider eerherstel. Moraal van deze toevoeging: hoe houden we als wereld de ‘doos van de atoom-Pandora’ dicht? Hoe kunnen we er nou voor zorgen dat de kennis over het vernietigen van de wereld, kennis die we al tachtig jaar hebben, dat die kennis nooit meer zal worden ingezet?!…

Foto’s van de dag

Sadako, geboren 1943, met haar familie.

Sadako in 1953, 10 jaar oud.

Sadako, 12 jaar, overleden aan leukemie.

Het kasteel uit 1589 was volledig verwoest door de A-bom. In 1958 opnieuw gebouwd.

Deze Eucalyptus-boom heeft de A-bom overleefd.

Shukkei-en Garden, Hiroshima.